بارداری خارج رحمی چیست؟

اگر تخمك لقاح یافته در هر جای دیگری غیر از داخل رحم جایگزین شود، بارداری نابجا یا خارج از رحم اتفاق می افتد. حدود 50 درصد حاملگی ها به اینصورت پایان می یابند. از نظر آماری‌ حدود ۱ از هر ۱۰۰ حاملگی‌ در خارج‌ از رحم‌ رخ‌ می‌دهد.

در حالت عادی بعد از اینكه تخمك بارور می شود به حركت خود كه از تخمدان شروع شده بود ادامه می دهد تا از لوله به رحم برسد (این انتقال 5-4 روز طول می کشد) و بر روی دیواره حفره رحمی جایگزین شود و حدود 6 تا 7 روز بعد از لقاح در رحم لانه گزینی كند. اگر به دلایل مختلف مثل تنگی لوله های رحمی بر اثر چسبندگی ناشی از عفونت یا جراحی های شكمی این حركت متوقف شود، تخم لقاح یافته ممكن است در محل تنگی لانه گزینی كرده و به رشد خود ادامه دهد. از آنجا كه اكثر بارداریهای خارج رحمی در یكی از لوله های رحم رخ می دهند آنرا بارداری لوله ای نیز می نامند. با احتمال بسیار كم ممكن است بارداری خارج رحمی در محلهای دیگری نیز دیده شود. سایر مكان های احتمالی جایگزینی عبارتند از : تخمدان، دهانه رحم و یا بخش های دیگر شكم، در موارد نادر همراه با یك بارداری رحمی یك تخم دیگر نیز در جایی خارج از رحم جایگزین می شود؛ البته این اتفاق در IVF كه تخمكها بطور مصنوعی لقاح یافته و به داخل رحم تزریق می شوند دیده می شود.

هیچ راهی برای جابجایی محل تخم و انتقال و كاشتن آن در رحم وجود ندارد بنابراین تنها راه درمان ختم حاملگی است. اگر بارداری خارج رحمی به موقع تشخیص داده نشود و مورد درمان قرار نگیرد، با رشد سلولی و بزرگ شدن جنین احتمال پارگی لوله های رحمی وجود دارد. این واقعه با درد شدید و خونریزی همراه است و یك اورژانس پزشكی محسوب می شود. متاسفانه در چنین حالتی آسیب جدی یا از دست دادن كامل لوله رحمی اتفاق می افتد. در این شرایط اگر درمان سریع مقدور نباشد خونریزی شدید داخلی حتی منجر به مرگ نیز خواهد شد.

چه عواملی می تواند خطر بارداری خارج رحمی را افزایش دهد؟

بارداری خارج رحمی در هر خانم در دوره فعالیت جنسی ممكن است رخ دهد، اما بعضی شرایط احتمال وقوع آنرا افزایش می دهد.

در 10 سال گذشته، تعداد بارداری های خارج رحمی تقریبا سه برابر شده است و اگر شما شرایط زیر را داشته باشید این احتمال بالا می رود:

  •  بارداری بعد از بستن لوله ها (یك جراحی برای جلوگیری از باردرای دائم)
  •  انجام هر نوع عمل جراحی در ناحیه لگن. بخصوص اگر بعد از بستن لوله های رحمی با انجام یك جراحی دیگر اقدام به باز كردن آنها كرده باشید این خطر بسیار زیاد است. با این حال بعد از جراحی های كیست تخمدان و فیبروم، برداشتن آپاندیس، یا حتی سزارین قبلی این احتمال بالا می رود.
  •  سابقه بارداری خارج رحمی
  •  اگر مادر شما حین بارداری شما داروی دی اتیل استیل بسترول یا DES مصرف كرده باشد.
  •  اگر در حین داشتن IUD باردار شده باشید. معمولا IUD یك روش خوب جلوگیری از بارداری است و تا 99 درصد مانع از بارداری می شود. نكته مهم این است كه اثر جلوگیری آن در بارداری های داخل رحمی است. بنابراین وجود IUD باعث بارداری خارج رحمی نمی شود بلكه اگر قرار باشد بارداری خارج رحمی اتفاق بیافتد به احتمال كمتری از یك بارداری طبیعی می تواند از آن جلوگیری كند.
  •  آسیب دیدگی لوله ها ناشی از ابتلا به عفونتهایی كه می توانند موجب التهاب و عفونت لگن یا PID شوند. بیماریهای مقاربتی بخصوص عفونت با كلامیدیا و بیماری سوزاك حتی اگر علائم واضحی برای شما نداشته باشند ممكن است سبب درگیری لوله ها شوند.
  •  اگر قبلا تشخیص ناباروری برای شما داده شده و یا درمان شده اید. از آنجا كه برخی از ناباروری ها به علت اختلال در لوله های رحم رخ می دهند، در اینصورت شما نسبت به افراد عادی احتمال بیشتری برای بارداری خارج رحمی دارید.
  •  احتمال وقوع بارداری خارج رحمی در خانمهای مسن تر بیشتر است. برخی مطالعات نشان می دهد كه كشیدن سیگار و استفاده مرتب از دوش واژینال نیز این خطر را افزایش می دهند.

با دیدن چه علائمی باید به بارداری خارج رحمی شك كرد؟

علائم بارداری خارج رحمی معمولا در هفته های 6 و 7 حاملگی توسط خانمهای باردار كشف می شوند، اگر چه برخی نیز این علائم را حدود هفته چهارم دارند. در گروهی نیز بارداری خارج رحمی تا قبل از اینكه سونوگرافی سه ماهه اول بارداری انجام شود تشخیص داده نمی شود.

علائم ممكن است از فردی به فرد دیگر تفاوت داشته باشد و این بستگی به محل قرار گیری تخم نیز دارد. بهترین حالت این است كه بارداری خارج رحمی در مراحل اولیه و با كمترین علائم تشخیص داده شود تا از خطر پارگی لوله و خونریزی شدید جلوگیری بعمل آید. با این حال گاهی علائمی واضحی وجود ندارد. در بارداری خارج رحمی معمولا تستهای خانگی حاملگی مثبت نمی شوند، بنابراین اگر ظن قوی به حاملگی دارید و حتی بعد از تاخیر در پریود تست شما مثبت نشده است بهتر است برای انجام بررسی به پزشك مراجعه كنید.

اگر هر یك از علایم زیر را بخصوص در 12 هفته اول بارداری مشاهده كردید فورا با پزشك خود تماس بگیرید:

  • درد یا گرفتگی در ناحیه شكم یا لگن. معمولا درد ناگهانی، ثابت و شدید است اما ممكن است در اوائل بصورت گهگاه و متوسط باشد. ممكن است درد را فقط در یك سمت از شكم احساس كنید و نیز می تواند به قسمتهای دیگر هم كشیده شود. احتمالا تهوع و استفراغ نیز به همراه دارد.
  • درد بخش تحتانی شكم به هنگام لمس یا زمانی كه سرفه می كنید یا در حین حركات روده ها و اجابت مزاج.
  • خونریزی یا لكه بینی قهوه ای. ممكن است فكر كنید كه پریود شده اید بخصوص اگر انتظار بارداری نداشته باشید. خونریزی ممكن است بصورت مداوم یا منقطع باشد.
  • درد شانه در یك سمت بخصوص وقتی كه دراز می كشید بدلیل پاره شدن لوله و تحریك صفاق در ناحیه ای بین سینه و شكم رخ می دهد. این علامت برای اقدام در جهت درخواست درمان سریع پزشكی بسیار مهم است.
  • اگر لوله رحم پاره شود ممكن است ضعف، گیجی یا غش كردن بدلیل از دست دادن خون و شوك نیز رخ دهد.

بارداری خارج رحمی چطور تشخیص داده می شود؟

از آنجا كه امكان وجود بسیاری از علایم فوق در یك بارداری طبیعی نیز هست، تشخیص بارداری خارج رحمی برای پزشك آسان نیست. بنابراین از روشهای زیر در تشخیص آن كمك گرفته می شود:

آزمایش خون و اندازه گیری مقدار hCG در خون. در یك بارداری طبیعی مقدار گنادوتروپین جفتی انسانی hCGبه سرعت افزایش می یابد (طی 48 ساعت دو برابر می شود، یعنی اگر در بار اول عدد hCG 200 باشد بعد از 48 ساعت باید به بیشتر از 400 برسد) و اگر سطح hCG آن طور كه انتظار می رود افزایش نیابد (کمتر از 66% طی 48 ساعت) و همینطور مدت زمان دو برابر شدن هورمون hCG به 10 روز می رسد، به وجود نوعی بارداری غیر طبیعی مشكوك می شویم. در صورت وجود بارداری خارج رحمی، ممكن است سطح hCG افزایش یابد ولی در سونوگرافی، هیچ نشانه ای مبنی بر بارداری درون رحم دیده نمی شود.

معاینه داخلی از طریق واژن. احتمالا دهانه رحم بسیار دردناك بوده و ممكن است در معاینه توده ای در ناحیه لوله ها و خارج از رحم لمس شود.

سونوگرافی. سونوگرافی راه خوبی برای تشخیص بارداری خارج رحمی است. ممكن است با سونوگرافی بتوان بارداری لوله ای را درون لوله فالوپ مشاهده كرد. پزشك ممكن است بدلیل پارگی لوله یا خونریزی، مقداری خون در حفره شكم ببینید و یا توده ای در ناحیه لوله فالوپ یا تخمدان قابل مشاهده باشد.

ممكن است حتی با نجام آزمایشات فوق تشخیص قطعی امكانپذیر نباشد. گاهی در سقط نیز علائمی مشابه دیده می شود. بنابراین ممكن است پزشك فرد را تحت نظر بگیرد یا درخواست لاپاروسكوپی نماید. با استفاده از لاپاروسكوپی، بهتر می توان بارداری خارج رحمی را تشخیص داد. برش های بسیار كوچكی در ناحیه ناف و بخش تحتانی شكم ایجاد می شود و پزشك داخل شكم و اعضای لگنی را با وسیله كوچكی به نام لاپاروسكوپ مشاهده می كند. با این روش می توان محل بارداری خارج رحمی را پیدا نمود.