آنمی (anemia) كه در زبان فارسی به آن "كم خونی" گفته می شود عبارت است از كاهش هموگلوبین ، تعداد و حجم توده گلبول های قرمز خون و در نتیجه  كاهش ، ظرفیت حمل اكسیژن در گردش خون .

 

-  كم خونی فقرآهن چیست؟

اگر آهن خوراكی به مقدار كافی برای ساختن گلبول قرمز خون در دسترس بدن قرار نگیرد ، بدن ابتدا از ذخیره خود استفاده می كند. و در صورت ادامه كمبود آهن ، ذخایر آن در  بدن كاهش یافته و با ادامه آن ذخایر بدن تخلیه شده وكم خونی فقرآهن بروز می كند.

 

-  عوامل ایجاد كننده این بیماری كدام است؟

1-     دریافت ناكافی آهن از طریق رژیم غذایی در مقایسه با نیاز بدن

2-   شروع نكردن بموقع تغذیه تكمیلی بخصوص در كودكان و یا نا مناسب بودن آن

3-      كاهش جذب آهن مصرفی بعلت :

3-1   مصرف كم مواد افزاینده جذب آهن مثل ویتامین C

3-2  مصرف زیاد مهاركننده های جذب آهن مثل مصرف نوشابه ، چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا

3-3   گیاه خواری بعلت پایین بودن جذب آهن موجود در غذاهای گیاهی مثل حبوبات و سبزیجات

3-4  ابتلای مكرر به بیماریهای عفونی مثل اسهال و عفونت های تنفسی كه بعلت بی اشتهایی و كم شدن جذب ، موجب كمبود آهن می شوند

3-5   كاهش ترشح اسید معده، مشكلات گوارشی

3-6   اتلاف آهن موجود در بدن بعلت  خونریزی شدید در دوران قاعدگی

3-7 بیماریهای دستگاه گوارش مثل زخم معده ، زخم اثنی عشر و هموروئید (بواسیر)

3-8   ابتلا به آلودگی های انگلی مثل ابتلا به كرم های قلابدار و بیماری آمیبیازیس

3-9   تخلیه ذخائر آهن در بدن زنان بعلت بارداری های مكرر و با فاصله كمتر از 3 سال

3-10  افزایش نیاز بدن به آهن در دوران بارداری و رشد ( سنین كودكی و نوجوانی)

 

- این بیماری در چه افرادی بیشتر دیده می شود ؛ آیا در ایجاد آن، عوامل ارثی تأثیر بیشتری دارد یا عوامل محیطی؟

1-  زنان در سنین باروری بعلت عادت ماهیانه

2-  زنان باردار در دوران بارداری به علت رشد جنین

3-  بارداری های مكرر به خصوص با فاصله كم بواسطه تخلیه ذخائر آهن بدن مادر

4- كودكان خردسال :  بخصوص كودكانی كه فقط با شیر مادر تغذیه می شوند (بعلت اتمام ذخایر آهن بدن نوزاد در شش ماهه اول زندگی)  

5- كودكان 2 تا 5 سال به علت ابتلا به عفونت های شایع دوران كودكی ( اسهال و عفونت های تنفسی ) و آلودگی های انگلی نیز در معرض كمبود آهن قرار دارند . قابل توجه اینكه كم خونی فقر آهن در 2 سال اول زندگی ، اثرات غیر قابل جبرانی بر رشد و تكامل مغزی كودك دارد.

6- نوجوانان : دختران و پسران نوجوان به علت افزایش رشد در دوران بلوغ به آهن بیشتری نیاز دارند بویژه دختران نوجوان كه به علت شروع عادت ماهیانه بیشتر در معرض خطر كم خونی فقر آهن قرار دارند .

7-  افراد مسن كه  به علت بد غذایی یا اختلالات تغذیه ای و به علت عدم توانایی در جویدن و خوردن غذا، معمولا به اندازه كافی آهن دریافت نمی كنند.

8-  بیمارانی كه مبتلا به خونریزی های دستگاه گوارش می باشند، درصد بالایی از انها دچار كمبود آهن و كم خونی ناشی از آن می شوند.

خوشبختانه مسائل ژنتیكی و ارثی در كمبود آهن و كم خونی فقر آهن دخالت مستقیمی ندارد، مگر این كه بیماری های ژنتیكی باعث فقر آهن در بدن شوند. ولی معمولا این بیماری ها به ندرت باعث كم خونی فقر آهن می شوند و از علل شایع فقر آهن محسوب نمی شوند.

 

- تشخیص آنمی فقر آهن

فقر آهن و كم خونی ناشی از آن از دو طریق علائم بالینی و شاخص های آزمایشگاهی قابل تشخیص است .

 

- علائم بالینی

1-  رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلك چشم

2- خستگی زودرس ،  سیاهی رفتن چشم ،  سرگیجه  ،  سردرد ،  تهوع ،  بی اشتهایی ، بی تفاوتی

3- خواب رفتن و گزگز دست و پاها

4- کاهش توان کاری و مقاومت بدن  

5- تمایل به خوردن مواد غیر معمول مثل : مهر نماز یا خاک ، یخ ، برنج خام ، ماکارونی خام

 

در مراحل پیش رفته

6- تغییر شکل ناخن ها ، ورم قوزک پا و

7- تنگی نفس همراه با تپش قلب می باشد .

شایان ذکر است با توجه به عمومی بودن بسیاری از علائم فوق ، بروز هر یک از آنها به تنهایی نمی تواند فقر آهن و کم خونی را اثبات نماید و بایستی از همراهی دیگر علائم و نشانه های آزمایشگاهی در جهت تشخیص قطعی استفاده نمود.

لذا مراجعه به پزشک و بررسی دوره ای سطح شاخص های آزمایشگاهی همچنین استفاده از روشهای پیشگیری در کنترل‌فقر‌آهن ضروری به نظر می رسد